Độ  nhớt đóng vai trò quan trọng trong tính chất của một loại dầu động cơ.  Nếu đánh giá theo độ nhớt của SAE, dầu có chữ "W" là loại đa cấp, dùng  trong tất cả các mùa. Khi phân loại theo tính năng API, các ký tự sau  chữ "S" hay "C" có thứ tự càng lớn trong bảng chữ cái càng tốt.

Thay dầu là một trong những thói quen cần có đối  với hầu hết những người đi ôtô, xe máy. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi  người đều hiểu cặn kẽ về những tính năng, cũng như thông số ghi trên  sản phẩm này. Điển hình như chữ “W” trong ký hiệu SEA 10W40 ghi trên các  loại dầu nhớt thường được nghĩ là “Weight”, trong khi thực tế nó dùng  để chỉ từ “Winter”.

                                                                

Ký hiệu chỉ loại dầu nhờn "10W-30" của Castrol được bán ở Mỹ. Ảnh: Castrol.

Tác dụng và tính chất của dầu nhờn

Trong động cơ, dầu nhờn có nhiều tác dụng như giảm  ma sát giữa hai bộ phận tiếp xúc trực tiếp với nhau, giải nhiệt làm mát,  làm kín, chống ăn mòn. Tuy nhiên, tác dụng cơ bản nhất của nó vẫn là  giảm ma sát nên độ nhớt là chỉ tiêu có ảnh hưởng quan trọng nhất đến  chất lượng của một sản phẩm dầu nhờn thương mại.

Độ nhớt của dầu thay đổi theo nhiệt độ. Khi ở nhiệt  độ cao, độ nhớt giảm và ngược lại. Dầu có độ nhớt thấp dễ di chuyển hơn  so với dầu có độ nhớt cao. Ngoài ra, do trọng lượng của các phân tử cấu  thành nên dầu nhờn có liên quan trực tiếp đến độ nhớt của nó nên người  ta thường gọi thành dầu nặng hay dầu nhẹ. Dầu nhẹ dùng để chỉ loại có độ  nhớt thấp, dầu nặng chỉ dầu có độ nhớt cao.

Trên thực tế, dầu nhẹ dễ bơm và luân chuyển qua  động cơ nhanh hơn. Ngược lại, dầu nặng thường có độ nhớt cao, di chuyển  chậm hơn nên có áp suất cao hơn nhưng lưu lượng dầu qua bơm lại thấp  hơn.

Phân loại dầu nhờn theo độ nhớt

Ở phương pháp phân loại theo độ nhớt, các nhà sản  xuất dầu nhớt thống nhất dùng cách phân loại của Hiệp hội kỹ sư ôtô Mỹ  SAE (Society of Automotive Engineers). Các phân loại của SAE tùy thuộc  vào sản phẩm dầu đó là đơn cấp hay đa cấp. Dầu đa cấp có độ nhớt thỏa  mãn ở nhiều điều kiện nhiệt độ khác nhau còn dầu đơn cấp chỉ đáp ứng ở  một nhiệt độ nào đó.

Hệ thống phân loại của SAE khá phức tạp, nó liên  quan tới nhiều khái niệm khác nhau. Tuy nhiên, có thể chỉ ra những yếu  tố chính. Đối với dầu đa cấp, sau chữ SAE là tiền tố như 5W, 10W hay  15W, 20W. Những số đứng trước chữ "W" dùng để chỉ khoảng nhiệt độ mà  loại dầu động cơ đó có độ nhớt đủ để khởi động xe lúc lạnh. Để xác định  nhiệt độ khởi động theo ký tự này, bạn chỉ cần lấy 30 trừ đi các số đó  nhưng theo nhiệt độ âm. Ví dụ, dầu 10W sẽ khởi động tốt ở âm 20 độ C,  dầu 15W khởi động tốt ở âm 15 độ C.

Các loại dầu động cơ ở các nước hàn đới thường là  loại 5W, 10W, 15W nhưng đa số các sản phẩm ở Việt Nam chỉ là loại 15W  hay 20W. Mặc dù không có ý nghĩa quan trọng khi khởi động vì thời tiết ở  Việt Nam thường không quá lạnh, nhưng để đạt được các yêu cầu khởi động  lạnh, các nhà sản xuất phải thêm vào các chất phụ gia nên dầu có số  càng nhỏ thì càng đắt. Loại 15W và 20W có mức giá trung bình nên được  các hãng dầu nhờn nhập về hoặc sản xuất ở Việt Nam.

Đứng sau chữ "W" ở loại dầu đa cấp có thể là chữ  40, 50 hoặc 60. Đây là ký tự dùng để chỉ khoảng độ nhớt ở 100 độ C của  các loại dầu nhờn. Thông thường, số càng to thì độ nhớt càng lớn và  ngược lại. Ví dụ, với xe hoạt động không quá khắc nghiệt như động cơ ôtô  chẳng hạn, chỉ số này ở khoảng 30, 40 hoặc 50 là đủ. Với những động cơ  hoạt động ở vùng nhiệt độ cao, chỉ số này phải cao hơn, khoảng trên 60.  Do sự thay đổi nhiệt độ nên tùy thuộc mùa mà người ta dùng loại 40 hoặc  50. Trong mùa đông, trời lạnh, nhiệt độ động cơ thấp nên chỉ cần dùng  loại nhỏ như 30, 40. Ở mùa hè, nhiệt độ động cơ cao nên có thể dùng loại  50.

Do đặc tính của dầu đa cấp nên người ta thường gọi  nó là "dầu bốn mùa". Khi có chữ "W", khách hàng có thể hiểu nó dùng được  cho cả mùa đông và mùa hè.

Ngoài loại đa cấp, nhiều nhà sản xuất cho ra cả  loại dầu đơn cấp và chỉ có ký hiệu như SAE 40, SEA 50. Loại dầu này  thường được dùng cho các loại động cơ 2 kỳ, máy nông nghiệp, công  nghiệp...

Phân loại dầu theo tính năng

Khi phân loại theo tiêu chuẩn này, các nhà sản xuất  lại thống nhất phân theo tiêu chuẩn của Viện dầu mỏ Mỹ API (American  Petroleum Institute).

API phân ra theo cấp S (Service) dùng để dành cho  dầu đổ vào động cơ xăng và C (Commercial) cho các động cơ diesel. Hiện  tại, với động cơ xăng, API phân ra nhiều loại với thứ tự tiến dần từ SA,  SB, SC tới mới nhất là SM. Đối với động cơ diesel, API chia thành CA,  CD, CC tới CG, CH và CI. Càng về sau, chất lượng sản phẩm càng tốt do  các nhà sản xuất phải thêm vào những chất phụ gia đặc biệt để thích nghi  với những công nghệ động cơ mới.

Trên các sản phẩm dầu động cơ thương mại, các nhà  sản xuất thường ghi đầy đủ 2 cách phân loại này. Tùy thuộc vào đặc điểm  động cơ mà những hãng xe hơi khuyến cáo người tiêu dùng sử dụng loại dầu  nào. Bạn có thể tự đánh giá hay lựa chọn cho mình, nhưng tốt hơn cả hãy  hỏi ý kiến của các chuyên gia hay nhờ kỹ thuật viên của hãng tư vấn.

Nguyễn Nghĩa - Vietbao.vn

Trong tất cả các sản phẩm dầu nhờn thương mại không thể  thiếu một thành tố quan trọng là chất phụ gia. Tuy chỉ chiếm từ 0,01 đến  5% nhưng phụ gia đóng vai trò sống còn và là yếu tố quyết định đến chất  lượng của một thương hiệu dầu nhờn.

Dầu nhờn thương mại là sản phẩm cuối cùng, pha trộn từ  hai thành phần chính. Thành phần thứ nhất là dầu gốc, được các hãng sản  xuất từ dầu mỏ thiên nhiên hoặc tổng hợp. Dầu gốc chứa các phân tử  hydrocarbon nặng và có các tính chất hóa lý tương tự như dầu thành phẩm.  Tuy nhiên, người ta không thể sử dụng ngay loại dầu này bởi tính chất  hóa lý của nó chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ động cơ. Để cải thiện các tính  chất đó, các hãng phải pha trộn thêm thành phần thứ hai là các chất phụ  gia.

                                                                

Sản phẩm phụ gia dầu nhờn động cơ. (Liqui-Moly)

Phụ gia là các chất hữu cơ, vô cơ hoặc nguyên tố có  tác dụng cải thiện một hay nhiều tính chất nhất định của dầu gốc. Yêu  cầu của phụ gia là hòa tan và tương hợp với dầu gốc. Nồng độ của các phụ  gia nằm trong khoảng 0,01 - 5%, trong những trường hợp đặc biệt có thể  lên tới 10%. Các loại phụ gia được phân chia theo chức năng như: Phụ gia  chống oxy hóa, chống ăn mòn, chống gỉ, chống tạo cặn, tăng chỉ số độ  nhớt, chống tạo bọt, tạo nhũ, phụ gia diệt khuẩn, phụ gia tẩy rửa…

Trong các loại phụ gia trên, phụ gia tăng chỉ số độ  nhớt, chống oxy hóa, chống ăn mòn đóng vai trò quan trọng nhất cho dầu  nhờn động cơ 4 thì. Phụ gia tăng chỉ số độ nhớt giúp dầu nhờn có độ nhớt  ít phụ thuộc vào nhiệt độ, do đó, bảo vệ động cơ ở nhiều điều kiện khác  nhau cũng như dễ khởi động hơn. Phụ gia chống oxy hóa giúp dầu không bị  phân hủy và không bị oxy hóa dưới điều kiện khắc nghiệt như nhiệt độ  cao, áp suất lớn của động cơ. Nếu dầu bị oxy hóa, nó sẽ tạo ra nhiều cặn  và sinh ra các thành phần ăn mòn động cơ. Phụ gia chống ăn mòn có tác  dụng trung hòa các axít sinh ra trong quá trình động cơ hoạt động và bảo  vệ các bề mặt kim loại.

                                                                

Phụ gia chống mài mòn cho dầu nhờn. (Liqui-Moly)

Chất phụ gia đóng vai trò quan trọng nhưng cũng chính  vì vậy, nó trở nên “đỏng đảnh” với người sử dụng. Điều kiện cần và đủ để  có sản phẩm ổn định là các phụ gia không “xung đột” với dầu gốc và  không “xung đột” với nhau. Các hãng sản xuất dầu nhờn phải thường xuyên  nghiên cứu nhằm xác định tỷ lệ và loại phụ gia pha trộn để có sản phẩm  hoàn hảo nhất.

Vì lý do đó, việc thêm phụ gia tùy tiện vào các sản  phẩm thành phẩm thường không được nhà cung cấp đồng ý nếu không có những  thử nghiệm và tổ chức chuyên ngành đánh giá. Nếu thêm một chất phụ và  có tính “kháng” dầu gốc hay “xung đột” với các phụ gia khác, nó sẽ mất  khả năng và làm hại tới tính chất chung. Ngay cả lượng phụ gia đưa vào  cũng là một thông số cần tính toán kỹ lưỡng bởi nó có thể gây tình trạng  quá bão hòa, gây lắng phụ gia ngay trong dầu và sinh ra các chất gây  hại.

Tuy nhiên, do tính phức tạp của quy trình tổng hợp mà  ngoài các hãng dầu nhờn sản xuất phụ gia còn có các hãng chuyên nghiên  cứu và sản xuất phụ gia như Liqui-Moly của Đức, Elco hay Chevron… Những  sản phẩm của các nhà cung cấp này đã được các hãng xe, hãng dầu nhờn và  các tổ chức tiêu chuẩn thử nghiệm và cho phép sử dụng tại hầu hết các  thị trường trên thế giới. Phụ gia của các hãng thường được đóng gói,  nghĩa là trộn sẵn các loại khác nhau để đảm bảo không gây rối khi thêm  vào dầu. Tuy nhiên, khi sử dụng, người tiêu dùng vẫn cần mua sản phẩm  chính hãng và thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất một cách nghiêm  ngặt.

Trọng Nghiệp-Vnexpress.net

Tổng quan về sản phẩm Dầu Mỡ nhờn:

    * Dầu Mỡ nhờn là sản phẩm có thành phần chính: dầu gốc và các phụ gia.
    * Công dụng chính của Dầu Mỡ nhờn : bôi trơn, tẩy rửa, làm kín, làm mát, bảo quản, truyền nhiệt, cách điện,…
    * Ngành công nghiệp dầu nhờn bao gồm 3 nhóm sản phẩm chính:
          o Dầu nhờn động cơ – dầu nhờn dùng cho xe gắn máy, xe vận tải công cộng, xe thương mại, các loại động cơ trên một số thiết bị, máy móc.
          o Dầu nhờn công nghiệp – dầu nhờn dùng trong công nghiệp, theo mục đích sử dụng gồm có: Dầu nhờn truyền động, Dầu nhờn công nghiệp, Dầu thủy lực, Dầu biến thế, Mỡ bôi trơn và các loại DMN chuyên dụng khác,...
          o Dầu nhờn hàng hải: Dùng cho động cơ, máy móc thiết bị trên các tàu, thuyền.

Các sản phẩm dầu mỡ nhờn của PLC:

Được sản xuất trên các dây chuyền thiết bị, công nghệ hiện đại, có chất lượng cao, hoàn toàn tương đương và thay thế tương đương cho các sản phẩm DMN cùng loại của các hãng lớn trên thế giới. Các sản phẩm Dầu Mỡ nhờn của PLC được sử dụng cho hầu hết các máy móc, thiết bị của nền kinh tế quốc dân.

Công
ty có hơn 400 sản phẩm dầu mỡ nhờn có tên gọi, công dụng sử dụng khác nhau có thể được chia thành 6 nhóm cụ thể sau:

    * Dầu nhờn cho xe gắn máy: PLC Racer Scooter, PLC Racer SJ, PLC Racer SG, PLC Racer SF, PLC Racer SD, PLC Racer 2T, PLC Racer 2T Extra,...
    * Dầu nhờn cho xe vận tải công cộng: PLC Motor Oil Extra 40 & 50, PLC Komat SHD 40 & 50, PLC Komat CF, PLC Cater CH4, PLC Cater CI4,...
    * Dầu nhờn cho xe thương mại: PLC Racer Plus, PLC Racer HP,...
    * Dầu nhờn hàng hải: Atlanta Marine D, Disola, Aurelia XL, Talusia HR70,...
    * Dầu nhờn cho các ngành công nghiệp khác: PLC Rolling Oil 32, 46, 68,... PLC AW Hydroil 32, 46, 68,... PLC Supertrans, PLC Gear Oil MP 90 EP & 140 EP, PLC Angla 150, 220,... PLC Brake Fluid Dot 3, PLC Super Coolant 100, PLC Cutting Oil,...
    * Mỡ bôi trơn: PLC Grease L2, L3, L4; PLC Grease C2, PLC Grease L-EP 0, 1, 2, 3; PLC Grease BHT 252,...

Nguồn: plc.com.vn

Dầu nhờn là loại dầu dùng để bôi trơn cho các động cơ. Dầu nhờn là hỗn hợp bao gồm dầu gốc và phụ gia,^[1] hay người ta thường gọi là dầu nhờn thương phẩm. Phụ gia thêm vào với mục đích là giúp cho dầu nhờn thương phẩm có được những tính chất phù hợp với chỉ tiêu đề ra mà dầu gốc không có được.

Lịch sử hình thành và phát triển của dầu nhờn

Cách đây 100 năm, thậm chí con người vẫn chưa có khái niệm về dầu nhờn. Tất cả các loại máy móc lúc bấy giờ đều được bôi trơn bằng dầu mỡ lợn và sau đó dùng dầu ôliu. Khi dầu ôliu khan hiếm thì người ta chuyển sang sử dụng các loại dầu thảo mộc khác. Ví dụ, để bôi trơn cọc sợi máy dệt người ta sử dụng đến dầu cọ.

Khi ngành chế biến dầu mỏ ra đời, sản phẩm chủ yếu tại các nhà máy chế biến dầu mỏ là dầu hỏa, phần còn lại là mazut ( chiếm 70 – 90 %) không được sử dụng và coi như bỏ đi. Nhưng khi ngành công nghiệp dầu mỏ phát triển thì lượng cặn mazut càng ngày càng lớn, buộc con người phải nghiên cứu để sử dụng nó vào mục đích có lợi. Lúc đầu người ta lấy cặn dầu mỏ pha thêm vào dầu thực vật hoặc mỡ lợn với tỉ lệ thấp để tạo ra dầu bôi trơn, nhưng chỉ ít lâu sau người ta đã biết dùng cặn dầu mỏ để chế tạo ra dầu nhờn.

Năm 1870 ở Creem (Nga), tại nhà máy Xakhanxkiđơ bắt đầu chế tạo được dầu nhờn từ dầu mỏ, nhưng chất lượng thấp. Nhà bác học người Nga nổi tiếng D.I.Mendeleev chính là một trong những người chú ý đầu tiên đến vấn đề dùng mazut để chế tạo ra dầu nhờn. Năm 1870 – 1871, Ragorzin đã xây dựng một xưởng thí nghiệm dầu nhờn nhỏ, và đến năm 1876 – 1877, Ragorzin xây dựng ở Balakhan nhà máy chế biến dầu nhờn đầu tiên trên thế giới có công suất 100.000 put/năm. Nhà máy này đã sản xuất được bốn loại dầu nhờn: dầu cọc sợi, dầu máy, dầu trục cho toa xe mùa hè và mùa đông. Các mẫu dầu nhờn của Ragorzin đã được mang đến triển lãm quốc tế Pari năm 1878 và đã gây được nhiều hấp dẫn đối với chuyên gia các nước. Phát huy kết quả đó, năm 1879, Ragorzin cho xây dựng ở Conxtantinôp nhà máy thứ hai chuyên sản xuất dầu nhờn để xuất khẩu. Chính Mendeleep cũng đã làm việc ở các phòng thí nghiệm và những phân xưởng của nhà máy này vào những năm 1880 – 1881. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông, nhiều cơ sở khoa học của ngành sản xuất dầu nhờn đã được xây dựng và chỉ trong vòng mấy năm sau đó, ngành chế tạo dầu nhờn đã thực sự phát triển và đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử chế tạo chất bôi trơn.

Các tác phẩm nghiên cứu của nhà bác học Nga nổi tiếng N.P.Petrop đã tạo điều kiện để dầu nhờn được sử dụng rộng rãi hơn. Trong các tác phẩm của mình, ông đã nêu lên khả năng có thể dùng hoàn toàn dầu nhờn thay thế cho dầu thực vật và mỡ động vật, đồng thời nêu lên những nguyên lý bôi trơn… Cùng với những tiến bộ khoa học không ngừng, con người đã xây dựng được những tháp chưng cất chân không hiện đại thay thế cho những nhà máy chưng cất cũ kỹ, đây là bước phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp dầu mỏ.

Chúng ta đang sống trong thời đại khoa học và công nghệ, nền công nghiệp hiện đại đã và đang xâm nhập vào mọi hang cùng, ngõ hẻm trên thế giới và xu hướng quốc tế hóa nên đời sống kinh tế cũng ngày càng phát triển mạnh mẽ. Tất cả những đặc điểm nêu trên của thời đại đã đặt ra một nhiệm vụ hết sức to lớn cho các quốc gia là phải xây dựng được một nền công nghiệp dầu mỏ hiện đại, đáp ứng và thỏa mãn các nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế thế giới.

Các tập đoàn tư bản lớn liên quan đến dầu nhờn như:BP, Castrol, Esson, Mobil, Total, Esso… đã có mặt trên hầu hết các nước trên thế giới. Họ cũng đã và đang áp dụng rộng rãi những thành tựu mới nhất của khoa học, đưa nền công nghiệp dầu mỏ hằng năm tăng trưởng không ngừng và sản xuất dầu nhờn cũng không ngừng được nâng cao về mặt chất lượng cũng như số lượng, sáng tạo thêm nhiều chủng loại dầu nhờn mới.

Thành phần dầu nhờn

Dầu nhờn để bôi trơn cho các động cơ hoạt động vận hành trong thực tế đó là hỗn hợp bao gồm dầu gốc và phụ gia, hay người ta thường gọi là dầu nhờn thương phẩm. Phụ gia thêm vào với mục đích là giúp cho dầu nhờn thương phẩm có được những tính chất phù hợp với chỉ tiêu đề ra mà dầu gốc không có được.

Dầu gốc

Dầu gốc là dầu thu được sau quá trình chế biến, xử lý tổng hợp bằng các quá trình xử lý vật lý và hóa học. Dầu gốc thông thường gồm có ba loại là: dầu thực vật, dầu khoáng và dầu tổng hợp.

Dầu thực vật chỉ dùng trong một số trường hợp đặc biệt. Nó chủ yếu là phối trộn với dầu khoáng hoặc dầu tổng hợp để đạt được một số chức năng nhất định. Nhưng ngày nay người ta thường sử dụng dầu khoáng hay dầu tổng hợp là chủ yếu. Với tính chất ưu việt như giá thành rẻ, sản phẩm đa dạng và phong phú, dầu khoáng đã chiếm một vị trí quan trọng trong lĩnh vực sản xuất dầu nhờn, nhưng dầu tổng hợp cũng được quan tâm nhiều bởi tính chất ưu việt của nó.

Dầu gốc khoáng

Trước đây, thông thường người ta dùng phân đoạn cặn mazut là nguyên liệu chính để sản xuất dầu nhờn gốc. Nhưng về sau này khi ngành công nghiệp nặng và chế tạo máy móc phát triển, đòi hỏi lượng dầu nhờn ngày càng cao và chủng loại ngày càng phong phú cũng như tiêu chuẩn về chất lượng ngày càng cao, nên người ta đã nghiên cứu tận dụng phần cặn của quá trình chưng cất chân không có tên gọi là cặn gudron làm nguyên liệu để sản xuất dầu nhờn gốc có độ nhớt cao. Tóm lại nguyên liệu chính để sản xuất dầu nhờn gốc là cặn mazut và gudron.

Cặn mazut

Mazut là phần cặn của quá trình chưng cất khí quyển có nhiệt độ sôi cao hơn 350°C. Phần cặn này có thể đem đi đốt hoặc làm nguyên liệu để sản xuất dầu nhờn gốc. Để sản xuất dầu nhờn gốc người ta đem mazut chưng cất chân không thu được phân đoạn có nhiệt độ sôi khác nhau:

    
• Phân đoạn dầu nhờn nhẹ (      LVGO: Light Vacuum Gas Oil ) có nhiệt độ sôi từ 300°C - 350°C.
    
• Phân đoạn dầu nhờn trung bình      ( MVGO: Medium Vacuum Gas Oil ) có nhiệt độ từ 350°C - 420°C.
    
• hân đoạn dầu nhờn nặng (      HVGO: Heavy Vacuum Gas Oil ) có nhiệt độ từ 420°C - 500°C.

Thành phần của các phân đoạn này gồm những phân tử hydrocacbon có số cacbon từ C21-40, những hydrocacbon trong phân đoạn này có trọng lượng phân tử lớn ( 1000 – 10000), cấu trúc phức tạp, bao gồm:

    
• Các parafin mạch      thẳng và mạch nhánh.
    
• Các hydrocacbon napten đơn hay đa vòng thường có      gắn nhánh phụ là các parafin.
    
• Các hydrocacbon thơm đơn      hay đa vòng chủ yếu chứa mạch nhánh ankyl, nhưng chủ yếu là 1 đến 3 vòng.
    
• Các hợp chất lai hợp mà chủ      yếu là lai hợp giữa napten và paraffin, giữa napten và hydrocacbon thơm.
    
• Các hợp chất phi hydrocacbon      như các hợp chất chứa các nguyên tố oxy, nitơ, lưu huỳnh cũng chiếm phần      lớn trong phân đoạn dầu nhờn. Các hợp chất chứa kim loại cũng gặp trong      phân đoạn này.

Cặn gudron

Cặn gudron là phần cặn còn lại của quá trình chưng cất chân không, có nhiệt độ sôi trên 500°C. Trong phần này tập trung các cấu tử có số nguyên tử cacbon từ C41 trở lên, thậm chí có cả C80, có trọng lượng phân tử lớn, có cấu trúc phức tạp. Do đó người ta không chia thành phần của phân đoạn này theo từng hợp chất riêng biệt mà người ta phân làm ba nhóm như sau:

Nhóm chất dầu

Nhóm chất dầu bao gồm các hydrocacbon có phân tử lượng lớn, tập trung nhiều các hợp chất thơm có độ ngưng tụ cao, cấu trúc hỗn hợp nhiều vòng giữa hydrocacbon thơm và napten, đây là nhóm chất nhẹ nhất có tỷ trọng xấp xỉ bằng 1. Nhóm chất này hòa tan được các dung môi nhẹ như paraffin và xăng, nhưng người ta không thể tách nó bằng các chất như silicagen hay là than hoạt tính vì đây là những hợp chất không có cực. Trong phân đoạn cặn gudron, nhóm dầu chiếm khoảng 45 – 46%.

Nhóm chất nhựa

Nhóm nhựa hòa tan được trong các dung môi như nhóm dầu nhưng nó là hợp chất có cực nên có thể tách ra bằng các chất như than hoạt tính hay silicagen. Nhóm chất nhựa gồm hai thành phần là các chất trung tính và axit. Các chất trung tính có màu nâu hoặc đen, nhiệt độ hóa mềm nhỏ hơn 100°C, tỷ trọng lớn hơn 1, dễ dàng hòa tan trong xăng, naphta. Chất trung tính tạo cho nhựa có tính dẻo dai và tính kết dính. Hàm lượng của nó ảnh hưởng trực tiếp đến độ kéo dài của nhựa, chiếm khoảng 10 – 15% khối lượng cặn gudron. Các chất axit là chất có nhóm-COOH, màu nâu sẫm, tỷ trọng lớn hơn 1, dễ dàng hòa tan trong clorofom và rượu etylic, chất axit tạo cho nhựa có tính hoạt động bề mặt, chiếm 1% trong cặn dầu mỏ.

Nhóm asphanten

Nhóm asphanten là nhóm chất rắn màu đen, cấu tạo tinh thể, tỷ trọng lớn hơn 1, chứa hầu hết hợp chất dị vòng có khả năng hòa tan mạnh trong cacbon disunfua (CS2), nhưng không hòa tan trong các dung môi nhẹ như parafin hay xăng, ở 300°C không bị nóng chảy mà bị cháy thành tro.

Trong quá trình thì nhóm dầu, nhựa, asphanten tồn tại ở trạng thái hệ keo, trong đó nhóm nhựa tan trong dầu tạo thành một dung dịch thật sự, người ta gọi là môi trường phân tán. Asphanten không tan trong nhóm dầu nên tồn tại ở trạng thái pha phân tán. Ngoài ba nhóm chất trên, trong cặn godron còn tồn tại các hợp chất cơ kim của kim loại nặng, các hợp chất cacbon, cacboit, các hợp chất này không tan trong các dung môi thông thường, chỉ tan trong pyridine.

Dầu nhờn tổng hợp

Dầu nhờn sản xuất từ dầu mỏ vẫn chiếm ưu thế do nó có những ưu điểm như: công nghệ sản xuất dầu đơn giản, giá thành rẻ. Nhưng ngày nay, để đáp ứng yêu cầu cao của dầu nhờn bôi trơn, người ta bắt đầu quan tâm đến dầu tổng hợp nhiều hơn. Dầu tổng hợp là dầu được tạo ra bằng các phản ứng hóa học từ những hợp chất ban đầu, do đó nó có những tính chất được định ra trước. Nó có thể có những tính chất tốt nhất của dầu khoáng, bên cạnh nó còn có các tính chất khác đặc trưng như là: không cháy, không hòa tan lẫn trong nước.
Ưu điểm của dầu tổng hợp là có khoảng nhiệt độ hoạt động rộng từ -55°C đến 320°C, có độ bền nhiệt lớn, có nhiệt độ đông đặc thấp, chỉ số độ nhớt cao… Chính những ưu điểm này mà dầu tổng hợp ngày càng được sử dụng nhiều, nhất là trong các động cơ phản lực. Có hai phương pháp chính để phân loại dầu nhờn tổng hợp:

    
• Phương pháp 1: dựa vào một số      tính chất đặc thù để phân loại như: độ nhớt, khối lượng riêng.
    
• Phương pháp 2: dựa vào bản      chất của chúng.

Theo phương pháp 2 người ta chia dầu tổng hợp thành những loại chính sau: hydrocacbon tổng hợp, este hữu cơ, poly glycol, và este photphat. Bốn hợp chất chính này chiếm trên 40% lượng dầu tổng hợp tiêu thụ trên thực tế.

Phụ gia cho dầu nhờn

Dầu nhờn thương phẩm để sử dụng cho mục đích bôi trơn là hỗn hợp của dầu gốc và phụ gia. Do đó, chất lượng của dầu bôi trơn ngoài sự phụ thuộc rất nhiều vào dầu gốc, nó còn phụ thuộc vào phụ gia.

Phụ gia là những hợp chất hữu cơ, vô cơ, thậm chí là những nguyên tố hóa học được thêm vào chất bôi trơn, nhằm nâng cao hay mang lại những tính chất mong muốn. Thông thường, hàm lượng phụ gia đưa vào là 0,01 – 5%, trong một số trường hợp phụ gia được dùng từ vài phần triệu cho đến vài phần trăm. Do là những hợp chất hoạt động, vì vậy khi tồn tại trong dầu phụ gia có thể tác dụng với nhau và làm mất chức năng của dầu nhờn. Ngược lại, chúng cũng có thể tác động tương hỗ với nhau tạo ra một tính chất mới có lợi cho dầu nhờn, do đó việc phối trộn các phụ gia cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng để loại trừ những hiệu ứng đối kháng và nâng cao tính tác động tương hỗ. Sự tác động tương hỗ giữa phụ gia và dầu gốc cũng là một yếu tố cần được quan tâm khi sản xuất dầu nhờn.

Ngày nay, để đạt được các tính năng bôi trơn thì dầu có chứa nhiều phụ gia khác nhau. Chúng có thể được pha riêng lẻ vào dầu nhờn hoặc phối trộn lại với nhau để tạo thành một phụ gia đóng gói rồi mới đưa vào dầu nhờn.

Yêu cầu chung của một loại phụ gia:

    
• Dễ hòa tan trong dầu.
    
• Không hoặc ít hòa tan trong      nước.
    
• Không ảnh hưởng đến tốc độ      nhũ hóa của dầu.
    
• Không bị phân hủy bởi nước và      kim      loại.
    
• Không bị bốc hơi ở điều kiện      làm việc của hệ thống dầu nhờn.
    
• Không làm tăng tính hút ẩm      của dầu nhờn.
    
• Hoạt tính có thể kiểm tra      được.
    
• Không độc, rẻ tiền, dễ kiếm.

Phụ gia được pha trộn vào dầu gốc

Phụ gia tăng chỉ số nhớt

Phụ gia được sử dụng để làm tăng chỉ số số nhớt là các polymer tan được trong dầu có tác dụng tăng độ nhớt của dầu mỏ, nghĩa là làm cho tốc độ thay đổi độ nhớt của dầu theo nhiệt độ giảm đi ( tăng chỉ số độ nhớt) cũng như để tạo ra các loại dầu mùa đông. Các phụ gia này được chia làm hai nhóm: dạng hydrocacbon và dạng este.

    
• Dạng hydrocacbon có các loại:      copolymer etylen-Propylen, Polyizobutylen, copolymer styren-      butadien do hydro hóa, copolymer styren-izopren.
    
• Dạng ester gồm:      polymetacrylat, polyacrylat và các copoly của ester styrenmaleic.

Các chất cải thiện chỉ số độ nhớt được sủ dụng rộng rãi nhất hiện nay là các polymer của etylen-propylen (có thể lên đến 10%) và polyizobutylen ( hàm lượng nhỏ 0,2 – 0,5%).

Phụ gia chống oxy hóa

Phụ gia này nhằm mục đích làm chậm quá trình ôxy hóa của dầu (tăng độ bền ôxy hóa), khắc phục hiện tượng cháy vòng găng, giảm bớt hiện tượng ăn mòn chi tiết và tạo cặn. Có hai nhóm phụ gia chống ôxy hóa:

    
• Phụ gia kìm hãm quá trình ôxy      hóa dầu ở một lớp dày ngay trong khối dầu: nhóm này quan trọng nhất là      chất ức chế ôxy hóa, đó là các hợp chất có chứa nhóm phenol hay nhóm      amin, cũng có      thể chứa 2 nhóm đồng thời như các phenol có chứa nitơ hoặc lưu huỳnh, các kẽm di-ankyl      di-thiophotphat (ZnDDP), các hợp chất của phốt      pho, lưu huỳnh…. Các chất ức chế này có nồng độ thấp, khoảng 0,005 đến      0,5 %.
    
• Phụ gia kìm hãm quá trình ôxy      hóa dầu ở lớp mỏng trên bề mặt kim loại, đó là các chất thơm nhiệt, được      pha với tỷ lệ 0,5 – 3%, chúng sẽ làm chậm quá trình ôxy hóa dầu ở lớp mỏng      trên chi tiết động cơ ở nhiệt C), ngoài ra còn có tác dụng bảo vệ, chống      rỉ°độ      tương đối cao (200-300 cho ổ đỡ. Các chất thơm nhiệt được      dùng là các hợp chất hữu cơ có chứa phốt pho, lưu huỳnh, kẽm (      tri-butylaphotphit, di-tiophotphat kẽm…).

Các loại chất thơm nhiệt dường như là chất thơm quan trọng nhất vì khi động cơ ngừng hoạt động là lúc dầu ngừng tuần hoàn và khi đó chất thơm tẩy rửa cũng ngừng hoạt động còn chất thơm nhiệt thì ngược lại, sẽ hoạt động mạnh hơn, nó không cho lớp dầu mỏng trên các chi tiết chưa nguội có khả năng biến thành sạn.

Phụ gia tẩy rửa

Với nồng độ 2 – 10 %, các chất tẩy rửa có thể ngăn cản, loại trừ các cặn không tan trong dầu, cặn sạn, cacbon và các hợp chất chì trên các bộ phận của động cơ đốt trong. Chúng tác dụng bằng cách hấp thụ lên các hạt không tan, giữ chúng lại trong dầu nhằm giảm tối thiểu cặn lắng và giữ sạch các chi tiết của động cơ. Tác nhân quan trọng nhất có tính tẩy rửa là các phụ gia có chứa kim loại, chúng bao gồm: sunphonat, phenolat, salixylat. Phần lớn sunphonat, phenolat và salixilat của canximagiê được sử dụng như các chất tẩy rửa chứa kim loại. hoặc

Phụ gia phân tán

Dùng để ngăn ngừa, làm chậm quá trình tạo cặn và lắng đọng trong điều kiện hoạt động ở nhiệt độ thấp. Các phụ gia phân tán quan trọng nhất bao gồm:

    
• Ankenyl-poly-amin-suxinimit.
    
• Ankyl-hydrobenzyl-polyamin.
    
• Este-polyhydroxy-suxinic.
    
• Poly-aminamit-imidazolin.
    
• Polyamine suxinimit.
    
• Ester-photpholat.

Như vậy các chất phân tán được sử dụng đều có chứa các nhóm chức như amin, imít, amít hoặc các nhóm hydroxyl-ester nên các polymer như poly metacrylat cũng cho khả năng phân tán. Mặt khác, do chúng có tính nhớt (chất tăng chỉ số độ nhớt) nên chúng được sử dụng như các phụ gia phân tán nhiều tác dụng. Lượng chất phân tán được sử dụng nói chung phụ thuộc vào lượng chất rắn cần phải phân tán trong dầu và thường là chiếm từ 0,1 đến 2%. Các dầu bôi trơn cacte chất lượng hàng đầu hiện nay có chứa tới 8% các phụ gia phân tán không tro. Hiệu quả của các chất phân tán là kết quả của sự tác động qua lại đặc biệt giữa tác nhân được chặn và chất phân tán.

Phụ gia ức chế ăn mòn

Là phụ gia có chức năng làm giảm thiểu việc tạo thành các peoxit hữu cơ, axit và các thành phần ôxy hóa khác làm xuống cấp dầu động cơ, bảo vệ ổ đỡ và các bề mặt khác nhau khỏi ăn mòn. Có thể nói chất ức chế ăn mòn bổ sung trong thực tế có tác dụng như các chất chống ôxy hóa. Các phụ gia này bao gồm: di-thiophotphat kim loại (đặc biệt là kẽm); sunphonat kim loại và kim loại kiềm cao; và các tác nhân hoạt động bề mặt như các axit béo, amin, axit ankylsuxinic, clo hóa parafin…

Phụ gia ức chế gỉ

Nếu như động cơ làm việc không có thời gian ngừng lâu thì dầu nhờn làm chức năng chống gỉ tương đối tốt vì khi động cơ ngừng trong thời gian ngắn thì dầu chưa kịp chảy hết khỏi các chi tiết. Nhưng nếu động cơ ngừng lâu hoặc bảo quản lâu ngày thì xylanh, cổ trục khuỷu và các chi tiết đánh bóng hoặc mài sẽ bị gỉ. Gỉ là sự hình thành sắt hydroxit Fe(OH)₂, là một dạng đặc biệt quan trọng của ăn mòn trên mặt. Có nhiều hợp chất được dùng để ức chế rỉ như: các axit béo, các este của axit napteic và axit béo, các amin hữu cơ, các xà phòng kim loại của axit béo… thường pha vào dầu với tỷ lệ 0,1 – 1%.

Phụ gia chống mài mòn

Mài mòn là sự tổn thất kim loại giữa các bề mặt chuyển động tương đối với nhau. Yếu tố chính gây mài mòn là do sự tiếp xúc giữa kim loại và kim loại (mài mòn dính). Sự có mặt của các hạt mài (mài mòn hạt) gây ra mài mòn là do ăn mòn hay mài mòn hóa học. Để chống lại sự mài mòn, cần thiết phải cho vào các phụ gia chống mài mòn gồm các nhóm hóa chất có chứa hợp chất phôtpho, hợp chất lưu huỳnh, các dẫn xuất béo có khả năng bám dính trên bề mặt kim loại nhằm giảm bớt sự cọ xát, tỏa nhiệt trong quá trình làm việc. Phụ gia chống mài mòn thường có hàm lượng nhỏ khoảng 0,01%.

Phụ gia biến tính, giảm ma sát

Phụ gia biến tính, giảm ma sát (FM) có chức năng làm tăng độ bền của màng dầu, giữ bề mặt kim loại tách rời nhau, ngăn không cho lớp dầu bị phá hoại trong điều kiện tải trọng lớn và nhiệt độ cao.
Phụ gia biến tính FM làm giảm hệ số ma sát, bảo tồn được năng lượng, tiết kiệm được 2-3% nhiên liệu cho ôtô. Phụ gia FM được sử dụng khi cần tạo ra chuyển động trượt mà không có rung động và khi cần có hệ số ma sát nhỏ nhất.
Phụ gia FM bao gồm nhiều loại hợp chất chứa ôxy, nitơ, lưu huỳnh, molipden, đồng và các nguyên tố khác. Các phhụ gia này làm tăng độ bền của màng dầu chủ yếu do hiện tượng hấp phụ vật lý, nhờ đó làm giảm ma sát. Phụ gia này thường được pha với tỷ lệ 0,1 – 0,3 %.

Phụ gia hạ điểm đông đặc

Ở nhiệt độ thấp thì khả năng lưu động của dầu sẽ giảm, vì vậy cần pha các phụ gia hạ điểm đông đặc nhằm hạ thấp nhiệt độ đông đặc của dầu. Cần cho thêm một ít parafin có lượng O.R.azolin không quá 1%.

Phụ gia ức chế tạo bọt

Bọt do không khí trộn mạnh vào dầu nhờn ảnh hưởng xấu tới tính chất bôi trơn, làm tăng sự ôxy hóa của chúng, làm dầu bị tổn thất, ngăn cản sự lưu thông của dầu trong sự tuần hoàn, gây ra hiện tượng bôi trơn không đầy đủ. Để tránh hoặc giảm sự tạo bọt người ta sử dụng các loại phụ gia chống bọt. Chúng còn được gọi là các chất hủy hoặc phá bọt. Đó là hợp chất silicon và hydro có khả năng làm tan sủi bọt nhưng tỷ lệ này rất nhỏ: 0,001-0,004%. Phụ gia cho dầu nhờn bôi trơn là một hợp phần của công nghệ chất bôi trơn hiện đại, đặc biệt là đối với dầu động cơ.

Pha chế dầu động cơ

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

Tỷ lệ, thành phần của dầu gốc   và các phụ gia             trong dầu nhờn thương phẩm             (dầu động cơ SAE 30 hoặc SAE 40)
Thành phần dầu nhời thương   phẩm	Trọng lượng, %
Dầu   gốc	71,5   – 96,2
Chất   tẩy rửa	2   – 10
Chất   phân tán không tro	1   – 9
Kẽm   di-ankyl di-thiophotphat	0,5   – 3
Phụ   gia chống ôxy hóa và chống mài mòn	0,1   – 2
Chất   biến tính ma sát	0,1   – 3
Chất   hạ điểm đông đặc	0,1   – 1,5
Chất   ức chế tạo bọt	2   – 15 ppm

Vấn đề pha chế dầu động cơ là một công việc khó khăn, phức tạp, tốn kém, đòi hỏi nhiều ngành kỹ thuật tham gia, nó cũng là sức mạnh cạnh tranh của các công ty dầu nhờn. Vậy thì tỷ lệ phụ gia pha như thế nào với dầu gốc sẽ tạo ra dầu thành phẩm chất lượng cao, không những làm giảm những mặt hạn chế của dầu gốc, nâng cao phẩm cấp đối với các chất đã có sẵn của dầu và tạo cho dầu nhờn những tính chất mới cần thiết. Trong thực tế, một vài loại dầu động cơ có thể chứa hơn 20% phụ gia các loại.

 

Nguồn: wikipedia.org